Mỹ và Iran chuẩn bị bước vào vòng đàm phán hạt nhân thứ ba trong tháng này tại Geneva, với kỳ vọng tìm kiếm đột phá sau nhiều tháng căng thẳng. Theo AP, cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh Washington điều thêm tàu chiến và máy bay quân sự tới Trung Đông, đồng thời tiếp tục chiến dịch “gây sức ép tối đa” lên Tehran.Cuộc đối thoại lần này được đánh giá là cơ hội ngoại giao quan trọng sau khi căng thẳng bùng phát hồi tháng 6-2025, thời điểm Tổng thống Mỹ Donald Trump ra lệnh tấn công ba cơ sở hạt nhân của Iran. Kể từ đó, tiến trình thương lượng nhiều lần bị gián đoạn, đặc biệt sau xung đột Israel - Iran kéo dài 12 ngày.

Tại Geneva, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi sẽ gặp Đặc phái viên Trung Đông của Mỹ Steve Witkoff. Doanh nhân Jared Kushner, con rể Tổng thống Trump, cũng được cho là sẽ tham gia. Các cuộc đàm phán hiện tiếp tục do Oman làm trung gian. Ngoại trưởng Oman Badr al-Busaidi đã có cuộc gặp riêng với ông Araghchi để rà soát các đề xuất phía Iran dự kiến đưa ra.

Trước thềm đàm phán, Ngoại trưởng Araghchi cảnh báo một cuộc xung đột mới sẽ không mang lại chiến thắng cho bất kỳ bên nào mà chỉ dẫn tới hậu quả nghiêm trọng cho toàn khu vực. Ông nhấn mạnh việc các căn cứ quân sự Mỹ phân bố rộng khắp Trung Đông khiến nguy cơ đối đầu có thể kéo theo sự can dự rộng hơn, đẩy khu vực vào vòng xoáy bất ổn. Tuy nhiên, Tehran tiếp tục khẳng định chương trình hạt nhân của mình phục vụ mục đích hòa bình và bảo lưu quyền làm giàu uranium.

Phía Mỹ duy trì lập trường cứng rắn. Phó Tổng thống JD Vance tuyên bố nguyên tắc cốt lõi là Iran không được sở hữu vũ khí hạt nhân. Ông cho biết Tổng thống Trump ưu tiên giải pháp ngoại giao, song vẫn để ngỏ các lựa chọn khác, bao gồm hành động quân sự nếu cần thiết. “Tổng thống có những công cụ khác trong tay để đảm bảo điều đó không xảy ra”, ông Vance nói.

Ngoại trưởng Marco Rubio cũng cáo buộc Iran đang tìm cách tái xây dựng các yếu tố trong chương trình hạt nhân. Dù Tehran tuyên bố đã ngừng làm giàu uranium từ tháng 6-2025, nước này hạn chế quyền tiếp cận của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) tại các địa điểm từng bị không kích. Hình ảnh vệ tinh do AP phân tích cho thấy có hoạt động tại hai cơ sở, làm dấy lên nghi vấn về nỗ lực đánh giá thiệt hại và khôi phục vật liệu.Trước khi bị tấn công năm ngoái, Iran đã làm giàu uranium tới mức 60%, gần ngưỡng 90% được coi là cấp độ vũ khí. Các cơ quan tình báo Mỹ nhận định Tehran chưa tái khởi động chương trình chế tạo vũ khí hạt nhân, song đã thực hiện những bước đi giúp nước này ở vị thế thuận lợi hơn nếu quyết định theo đuổi mục tiêu đó.

Song song với nỗ lực ngoại giao, Washington tiếp tục gia tăng sức ép. Ngày 25-2, Mỹ công bố trừng phạt hơn 30 cá nhân, thực thể và tàu thuyền bị cho là hỗ trợ Iran bán dầu “bất hợp pháp” và phát triển tên lửa đạn đạo cũng như vũ khí thông thường tiên tiến. Theo Bộ Tài chính Mỹ, các biện pháp này nhắm vào 12 tàu thuyền thuộc “hạm đội bóng tối” của Iran, cùng nhiều mạng lưới liên quan tới Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo và Bộ Quốc phòng Iran.Chỉ riêng năm 2025, Washington đã trừng phạt hơn 875 cá nhân, tàu thuyền và máy bay trong khuôn khổ chiến dịch gây sức ép tối đa. Tổng thống Trump tuyên bố sẽ không bao giờ cho phép Iran phát triển vũ khí hạt nhân, đồng thời cáo buộc Tehran phát triển các loại tên lửa có thể đe dọa châu Âu và lãnh thổ Mỹ.

Trong khi đó, Mỹ cũng tăng cường hiện diện quân sự tại Trung Đông. Ảnh vệ tinh cho thấy các tàu chiến Mỹ thường neo đậu tại Bahrain - nơi đặt Hạm đội 5 - đã rời cảng ra khơi. Trước đó, Washington điều động các nhóm tác chiến tàu sân bay, bao gồm USS Abraham Lincoln và USS Gerald R. Ford, cùng hàng nghìn binh sĩ và khoảng 150 máy bay tới khu vực.Tehran cảnh báo nếu Mỹ tiến hành thêm hành động quân sự, toàn bộ căn cứ Mỹ tại Trung Đông có thể trở thành mục tiêu hợp pháp. Iran từng đe dọa tấn công Israel sau cuộc xung đột năm ngoái, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ bùng phát một cuộc chiến khu vực mới.

Giới phân tích nhận định vòng đàm phán tại Geneva có thể là cơ hội ngoại giao quan trọng, thậm chí cuối cùng, trước khi các bên cân nhắc những kịch bản cứng rắn hơn. Một hành động quân sự hạn chế có thể chỉ mang tính răn đe ngắn hạn, trong khi chiến dịch quy mô lớn hơn sẽ kéo theo nhiều hệ lụy khó lường và nguy cơ can dự dài hạn.Trong bối cảnh đó, kết quả cuộc gặp ngày 26-2 sẽ là phép thử đối với khả năng kiểm soát khủng hoảng bằng đối thoại. Khi cả hai bên đều tuyên bố ưu tiên ngoại giao nhưng đồng thời không loại trừ phương án cứng rắn, Geneva đang trở thành tâm điểm của những toan tính chiến lược có thể định hình cục diện Trung Đông trong thời gian tới.

AN BÌNH